لوحه‌يى در انجا بيادش نصب كرده بودند . و بمشرق اين دير بناى ديگرى منسوب به وسوبند هو VASU - BANDHU پيشواى بيست و يكم بودائى وجود داشت ، كه در جنوب آن بفاصلهء 50 قدم يك كاخ دو منزله‌يى بود ، كه مانورهيتا MANORHITA استاد بزرگ دينى ، كتاب « وبهاشا ساسترا » را در انجا تأليف نموده بود « 1 » ، و اين هر سه پيشواى بودايى در اوايل قرون مسيحى بوجود آمده بودند . « 2 » از تمام اقوال هيون تسنگ راجع به معابد و هياكل و بناها و ستوپه‌ها و آثار باقيهء بودايى در پشاور برمىآيد ، كه اين شهر در اوايل حلول اسلام ، مركز عظيم بودايى و يكى از شهرهاى مقدس و كانون مدنيت و فرهنگ عصر و زيارتگاه بودائيان بود ، و حتى اين معابد در قرن نهم مسيحى ( حدود 400 ه ) هم شهرت داشت ، و در ويهارهء بزرگ آن و اعظان معروف سكونت ميكردند . « 3 » و در طرف غرب اين « تپهء شاه جى » آثار بسا ابنيه و ديرها موجود است ، كه احاطهء 220 گزى را دربر گرفته و در ان بقاياى چهار صف عمارت به نظر مىآيد ، كه با صحن معبد قديم متصل‌اند ، و در خرابه‌هاى آن بتها و آثار قديم پيدا مىشود . و اندازهء قاعدهء مربع و بسيار استوار شاه برج آن بما قول هيون تسنگ را به ياد ميدهد ، كه معبد بنا كرده كنيشكا درين جا بلند و داراى دو طبقه عمارت و بروج در زواياى آن بود ، و از آثار آتش‌افروزى كه در ان باقيست پديد مىآيد ، كه وقتى پرستش‌گاه آتش هم بود . « 4 » نام پو - لو - شه - پو - لو كه هيون تسنگ مطابق تلفظ چينى خود ضبط كرده ، در دورهء اسلامى از طرف مورخان بصور مختلف نوشته شده ، كه پره شاپوره - پر شاور - فرشاور - پرشور - پشاور ، و در پنبتو پيبنو راست ، و البيرونى هم بر شاور را مكرر آورده « 5 » ، و آن را شهرى از اقليم سوم ميداند « 6 » . و همچنين مورخان دورهء غزنوى

--> ( 1 ) - سى - يو - كى كتاب دوم 156 ( 2 ) - پشاور در سابق و حال 20 ( 3 ) - جغرافياى قديم هند 1 / 80 ( 4 ) - پشاور 21 ( 5 ) - كتاب الهند 165 و 349 و غيره ( 6 ) - قانون مسعودى 2 / 562